Chia sẻ kinh nghiệm UI/UX Phần 1: Thiết kế như dâu trăm họ

Mình cũng thuộc loại thích thiết kế, vẽ vời. Nhưng xét thấy bản thân chưa có cái cảm art nên không theo ngành design. Ngó mấy đứa designer thấy nghiệt lắm: tự làm thì sướng, chứ làm cho người khác thì có khi đến nhục. Nhiều đêm thức trắng vẽ vẽ tô tô không biết mệt, chim ưng vô cùng, hý hửng khênh lên khoe sếp, ấy rồi ổng phán cho câu … “như shit” là thôi down mood (tụt cảm xúc) thảm, cúp đuôi về tô tô vẽ vẽ lại từ đầu trong tâm trạng tức tưởi.

Lúc mình làm sản phẩm, có khi đặt cái nút con con dạng text button (nút bấm bằng chữ), anh Tý ngồi cạnh kêu nhiều chữ rối quá, nhìn đã sợ không ai đọc đâu, thế là hặm hụi kiếm icon thay ngay, ra vẻ kiểu “A picture is worth a thousand words”, trông rất tinh tế, rất lean. Đang háo hức thì chị Tèo đi qua, nhảy ngay vào “Để cái icon thế này bố ai mà hiểu được, để chữ đi”!!! Mà thật nhiều khi thêm cả chữ lẫn icon rồi đưa cho user dùng vẫn cứ hỏi “Đâu? Như nào? Cái này là gì? Khó vậy?”. Thế mới nói design ra cái sản phẩm như làm dâu trăm họ, mỗi họ một suy diễn một kiểu sống sao cho vừa.

Nhiều khi đang làm mà bị bí, mình hay bắt chước chức năng tương tự của mấy lão to to như Facebook, Google, Apple. Mấy lão phục vụ cả tỉ người cơ mà, cứ lấy làm case study là ngon rồi. Đọc báo thấy mấy lão còn thuê cả trăm kỹ sư, rồi thì nhà tâm lý học, nào thì ảo thuật gia để nghiên cứu tâm lý thói quen người dùng. Ấy thế mà vẫn thua Mama nhà mình, có những thứ mình chịu không tưởng tượng ra nổi. Như này:

Mình bị cái hay lấy mục tiêu làm app cho mẫu hậu với sư tỷ ở nhà xài được mới gọi là ngon, mà theo tiêu chí ấy thì Facebook với Messenger lại fail, gọi là cũng có tài khoản chứ mẹ có biết dùng sao đâu, mỗi lần mình hướng dẫn ôi thôi chết mệt. Các bạn thử cảm giác hướng dẫn một người low-tech dùng Facebook mà xem, lúc ấy mới thấy ối giời ơi sao các lão làm rắc rối quá trời. Vậy mà không hiểu sao Mẹ xài zalo lại ngon, gọi điện chat chít gửi ảnh ầm ĩ luôn, kiểm tra cậu con zai cứ gọi là daily.

Đau đớn hơn là Mẹ toàn xài Bing để tìm kiếm, thằng con mang tiếng dân công nghệ thấy gai mắt chuyển ngay qua Google huyênh hoang giới thiệu cái này mới bá đạo, đây mới là đỉnh cao, thế mà mẹ nhất định không chịu, bảo không dùng được. Hỏi ra mới biết, nguyên nhân là vì Bing nó để cái mục “tìm kiếm liên quan” ở trên cùng màn hình, ví dụ mẹ chỉ cần gõ chữ “ca nhac” thôi là nó hiện ra suggest tiếp nhạc này nhạc nọ hay lắm, mẹ nhấn tiếp lại ra tiếp như kiểu duyệt category ấy, ông google thì ông để tít dưới cùng, cứ phải kéo xuống để tìm, tự nhiên thấy khó xài hơn hẳn. Đến đây thằng con chịu đành lại trả Bing về cho Mẹ. Không cần google, không cần nhớ tên mấy trang ca nhạc, tin tức, video này nọ, Mẹ chỉ cần Bing là đủ.

Thêm vụ Uber, Grab, mấy lão đầu tư sản phẩm không phải ít, giao diện đẹp, sáng sủa ngon lành hiện đại, vậy mà quan sát thấy nhiều dân 8x, 9x không đặt xe nổi, cho cái app ngồi loay hoay … “tìm” xe một lúc rồi quay sang … “tìm” người thân trợ giúp. Ngay bản thân mình, vì không có xe nên có tháng mà ngày nào cũng đi liên tục, thuộc loại đi chuyên nghiệp đấy, ấy vậy mà vẫn hay đặt nhầm hoài, nhiều khi gặp tình huống dở khóc dở cười, không tiện kể, mà ghét nhất cái app của ông Uber có quả nhập mã promo rõ đánh đố người dùng, kiểu tao khuyến mại nhưng đố mày xài được. Xem trên YouTube có mấy clip người dùng loay hoay xài app Uber buồn cười lắm. Sửng sốt nhất quả ông anh xã hội của mình, từng làm tài xế Uber mà đến lúc cần đặt xe không biết làm sao, đành phải nhờ đến mình. Cái app dành cho partner trên Android của Grab lại chơi kiểu “slide to confirm” (vuốt ngang màn hình để xác nhận nhận chuyến đi), nhiều khi đến nơi mình chờ bác tài kết thúc mà thấy bác nhấn vào cái nút tưởng bục màn hình mất, chạy lại can vội…

Có lần mình phải làm chức năng đánh giá dịch vụ, làm kiểu gần giống Uber chọn 1,2 sao thì hiện feedback, mà 4,5 sao thì hiện tip thêm tiền, nghĩ vậy là tinh tế, hỏi anh PM xong ảnh bảo cứ hiển thị hết ra, ấy mình không đồng ý vì nghĩ làm chức năng thông minh theo context (ngữ cảnh) vậy sao lại bắt nó ngu đi, ảnh mới bảo làm vậy sao người dùng biết được người ta được comment hay tip thêm, mình mới chột dạ nghĩ lại, đúng là đi cả ngàn cuốc Uber, Grab, có bao giờ mình để ý có cái gì sau khi chọn 1 hay 5 sao, chọn sao đại rồi submit cho qua màn hình, phải đến khi mình cần làm chức năng tương tự mới vác case study Uber, Grab ra để learning, thậm chí phải chụp lại màn hình mới à một cái rồi cho thế là tinh tế lắm, đâu nhận ra khi mình là người dùng có thèm để ý đâu. Chưa kể là nếu màn hình rating hiện ra cái tip thêm thì mình sẽ phải đối xử với nó nghiêm túc hơn thay vì kiểu tay nhanh hơn não ấy chứ.

Có một điều thú vị mình phát hiện ra là Uber chủ động làm phần hiển thị giá ước tính khó nhìn thấy hơn, vì lão không muốn người dùng so sánh phụ thuộc vào giá mà chọn xe, và cũng để lách luật ở một số quốc gia. Cứ chửi nó ngu hoá ra lại là “ngu" có ý đồ cả, mình mới là “ngu”.

Mình mà làm Uber thì mình phải thêm một phiên bản Uber Simple đặt xe theo phong cách “One primary action per screen”:

1. screen 1: ‘Bạn muốn xe đón ở đâu:’
2. screen 2: ‘Bạn muốn đi đâu:’
3. screen 3: ‘Bạn có mã giảm giá không:’
4. screen 4: ‘Bạn muốn đi bằng xe gì:’
5. screen 5: ‘Tài xế Tèo biển số xe ABC sẽ tới đón bạn sau XYZ phút tại …’

Một thiết kế apply được cho tất cả người dùng gọi là siêu cấp rồi, khó quá phải chơi kiểu này may chăng mẹ với chị mình mới dùng được =)). Vậy mới nói làm App cho nhiều người dùng như làm dâu trăm họ. Hóng có cao nhân nào giao lưu truyền công cho xin ít kinh nghiệm