Cuốn sách vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại

Trong những buổi phỏng vấn xin việc gần đây, tôi liên tục được hỏi về cuốn sách yêu thích nhất của mình. Tôi khá lúng túng với câu hỏi này, bởi đó không phải là điều tôi thường xuyên suy nghĩ đến. Thế nên, tôi hay đưa ra một câu trả lời quen thuộc: Tội ác và Trừng phạt của Fyodor Dostoevsk vì những bài học sâu sắc về đạo đức và cảm giác tội lỗi.

Nhưng sau khi suy nghĩ rất nhiều, tôi nhận ra mình có một câu trả lời khác tốt hơn cho “cuốn sách vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại”, dù nó không hẳn là cuốn tôi thích đọc nhất.

Mặc dù Kinh Thánh là cuốn sách bán chạy nhất mọi thời đại, nhưng có một quyển trong đó mang ý nghĩa phổ quát và sâu sắc đến mức có thể nói là vĩ đại nhất đối với tất cả mọi người, dù có tôn giáo hay không, giàu hay nghèo, có việc làm hay thất nghiệp, nam hay nữ, Kitô hữu, Do Thái, Hồi giáo, Ấn Độ giáo, Phật giáo, hay bất kỳ ai ở giữa những ranh giới đó:

Sách Gióp (The Book of Job)

Job by Léon Bonnat

Đối với những ai chưa biết đến Sách Gióp: Gióp là một người công chính, kính sợ Chúa và sống không chút gian tà. Ông là hình mẫu lý tưởng của đức tin, luôn làm những điều đẹp lòng Chúa. Gióp giàu có, sung túc và được Chúa ban cho nhiều phúc lành.

Rồi Satan thách thức Chúa, khơi gợi rằng đức tin của Gióp chỉ tồn tại vì ông đang sống quá thuận lợi. Satan nói đại ý: “nếu Chúa lấy đi tất cả những gì ông có, chắc chắn Gióp sẽ nguyền rủa Ngài ngay”

Chúa chấp nhận thử thách đó.

Và thế là mọi bi kịch bắt đầu. Tài sản của Gióp bị cướp sạch, con cái ông đều chết, sức khỏe ông suy sụp vì bệnh tật. Tất cả chỉ vì một “cuộc cá cược” giữa Chúa và Satan. Vợ ông khuyên ông hãy nguyền rủa Chúa và chết đi cho xong, nhưng Gióp vẫn kiên trì giữ đức tin.

Gióp có ba người bạn đến ngồi cạnh để an ủi. Ban đầu họ im lặng cùng ông chịu đau khổ. Nhưng rồi họ dần thay đổi thái độ: họ bắt đầu cho rằng Gióp hẳn đã làm điều gì đó sai trái nên mới phải gánh chịu bi kịch như vậy. Họ tin rằng Chúa chỉ trừng phạt những kẻ có tội, nên nếu Gióp khổ như thế, chắc chắn ông đáng bị như vậy.

Gióp tiếp tục cầu nguyện, nhưng cuộc sống không khá hơn. Thậm chí một người bạn còn nói rằng Gióp đáng bị đau khổ hơn nữa. Dù vậy, Gióp vẫn không từ bỏ Chúa, dù trong lòng đầy hoang mang và uất ức. Ông bắt đầu tự hỏi: Chúa đang ở đâu? Vì sao Ngài im lặng trước nỗi đau của ông?

Rồi một người tên Ê-li-hu xuất hiện, quở trách cả Gióp lẫn các bạn ông vì đã mất niềm tin. Cuối cùng, chính Chúa lên tiếng và hỏi Gióp một câu hỏi nổi tiếng: “Khi Ta đặt nền móng cho trái đất, thì ngươi ở đâu?”

Trước sự vĩ đại và khó hiểu của Chúa, Gióp lặng người. Ông ăn năn, cúi đầu, và cuối cùng Chúa phục hồi lại tài sản cho ông, còn những người bạn thì bị quở trách.

Sách Gióp là cuốn đầu tiên tôi đọc khi bắt đầu nghiêm túc với đức tin. Và nó khiến tôi vô cùng bối rối: rốt cuộc ý nghĩa của tất cả chuyện này là gì? Tại sao một người tốt như Gióp lại phải chịu khổ đến vậy?

Sau nhiều năm suy ngẫm, tôi nhận ra lý do Sách Gióp là cuốn sách vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại là vì nó nói thẳng một sự thật rất khó chấp nhận:

Đôi khi, mọi thứ tệ hại xảy ra… chỉ đơn giản là vì chúng xảy ra.

Bạn có thể sống tử tế, đóng thuế đầy đủ, giúp đỡ người nghèo, đối xử tốt với mọi người, nhưng bạn vẫn sẽ gặp đau khổ. Điều xấu vẫn sẽ xảy đến. Không có gì đảm bảo cả.

Gióp dạy chúng ta rằng khái niệm “nhân quả” theo kiểu làm điều tốt sẽ được báo đáp không hề chắc chắn. Bạn không nên làm điều tốt vì mong được vũ trụ hay Thượng đế trả công, mà vì bản thân việc đó đã là điều đúng đắn.

Chúng ta thường hỏi: tại sao người tốt lại phải chịu khổ? Tại sao những người không làm hại ai lại gặp bi kịch?

Có những câu hỏi thực sự không có câu trả lời. Có những đứa trẻ mất cha mẹ từ rất sớm. Có những người sinh ra đã mang bệnh tật. Có những nỗi đau mà không một lý do nào đủ để giải thích.

Sách Gióp dạy ta một bài học trớ trêu: đôi khi không có bài học nào cả.

Thế giới không vận hành theo một trật tự công bằng tuyệt đối. Kẻ xấu có thể giàu có và quyền lực. Người lương thiện có thể bệnh tật và khốn khổ. Không có quy luật nào đảm bảo rằng đạo đức sẽ đi kèm hạnh phúc.

Bạn có thể tin rằng mọi thứ đều do Chúa sắp đặt, nhưng thực tế thì rất khó để thấy được sự “hợp lý” trong cách mà đau khổ phân bố.

Trong Sách Gióp, không có lời giải thích thật sự cho việc Gióp phải chịu khổ. Lý do duy nhất được đưa ra là: Chúa muốn chứng minh một điều gì đó với Satan. Cả cuộc đời của một con người bị nghiền nát chỉ vì một cuộc tranh luận mang tính “thể diện”.

Bạn bè của Gióp thì có lời giải thích và họ sai. Họ cho rằng Gióp đáng bị như vậy. Và ngoài đời, chúng ta cũng thường như thế: khi thấy ai đó khổ, ta vội kết luận rằng họ hẳn đã làm gì sai.

Nhưng không ai xứng đáng bị ung thư. Không ai xứng đáng chứng kiến chiến tranh, diệt chủng hay bị lạm dụng.

Không ai biết vì sao những điều đó xảy ra. Nhưng chắc chắn không phải vì nạn nhân “xứng đáng”.

Điều tốt đẹp nhất mà bạn bè Gióp từng làm, là ngồi yên cạnh ông và lắng nghe, trước khi họ bắt đầu giảng đạo và phán xét.

Thế giới này vận hành rất ngẫu nhiên. Có người sinh ra đã giàu. Có người sinh ra đã bất hạnh. Điều đó không khiến ai đặc biệt hơn ai. Cuộc sống không công bằng, và chính vì thế mà chúng ta thường thấy ghen tị, phẫn uất, và bất lực.

Sách Gióp dạy ta rằng: trật tự tự nhiên của thế giới chính là… hỗn loạn.

Vậy chúng ta phải làm gì với sự thật đó?

Có lẽ điều duy nhất ta có thể làm là: chấp nhận cuộc đời như nó vốn là. Không cần phải thích nó, nhưng cũng đừng tự huyễn hoặc rằng mình hiểu được tất cả.

Cuộc sống không phải là một bài toán để giải, mà là một thực tại để sống qua.

Chúng ta có thể bị thiên thạch rơi trúng đầu. Chúng ta cũng có thể trúng số độc đắc. Cả hai đều không phải vì ta xứng đáng hơn ai, mà chỉ vì ta ở đúng chỗ, đúng thời điểm, hoặc sai chỗ, sai thời điểm.

Cuối cùng, điều Gióp hiểu ra là: Chúa là điều không thể hiểu nổi. Và điều đó cũng có nghĩa là: con người không thực sự hiểu được gì về trật tự của cuộc đời.

Chúng ta chỉ biết chắc ba điều: ta sẽ sống, ta sẽ chịu khổ, và ta sẽ chết. Còn lý do vì sao, có lẽ sẽ không bao giờ có câu trả lời.

Và có lẽ, chính vì sự vô nghĩa, phi lý và tàn nhẫn đó, mà Sách Gióp, với tất cả sự rối rắm và u tối của nó, lại là cuốn sách chân thật nhất về thân phận con người.

Không phải vì nó cho ta hy vọng.

Mà vì nó dạy ta cách sống chung với việc không có lời giải thích.

Nguồn: Ryan Fan

Dịch: Mr.Meo (HomieLab)